İçeriğe atla

Denis Diderot

Vikisöz, özgür söz dizini
Denis Diderot
Fransız yazar ve filozof.
Doğum tarihi 5 Ekim 1713, 1713, Ekim 1713
Doğum yeri Langres
Ölüm tarihi 31 Temmuz 1784, 1784
Ölüm yeri Paris
Vikipedi maddesi
Vikiveri öğesi
Aklımız Tanrı'nın bir hediyesi ise ve inancımız hakkında aynısını varsayarsak, Tanrı bize uzlaşmayan, zıt iki hediye vermiştir demek.

Denis Diderot (5 Ekim 1713 - 31 Temmuz 1784), Fransız yazar ve filozof.

Şüphecilik, gerçeğe doğru atılan ilk adımdır. Genel olarak başvurulmalıdır, çünkü o bir mihenk taşıdır.
Nedir bizim bu dünyamız? …kısa süren bir simetri; anlık bir oluş.
Bir kişi bana gerçeği aramamı söyleyebilir onu bulmamı değil.
Filozoflar hiç din görevlisi öldürmemiştir, oysa din görevlileri çok fazla filozof öldürmüştür.
Bir tek tutku vardır, mutluluk için olan.

Sözleri[değiştir]

  • Felsefeye doğru atılan ilk adım, inançsızlıktır.[1]
  • Düşünürü özel kılan, kanıtsız hiçbir olguyu kabullenmemesi ve yanıltıcı kavramlara kanmamasının yanı sıra mutlak, muhtemel ve şüphelinin sınırlarını kesin çizebilmesidir. Bu eser (Ansiklopedi) zamanla zihinlerde bir devrim yapacak ve umarım ki diktacılar, baskıcılar, fanatikler ve bağnazlar artık kazanamayacaklar. İşte o zaman, insanlığa hizmet etmiş oluruz.
    • Sophie Volland’a yazdığı 26 Eylül 1762 tarihli mektup.
  • Eğer rahipleri istiyorsanız filozoflara ihtiyacınız yok demektir ve eğer filozofları istiyorsanız rahiplere ihtiyacınız yoktur; çünkü biri aklın dostu ve bilimin geliştiricisi olarak anılırken, diğeri aklın düşmanı ve cehaletin savunucusu olarak tanınır.[2]
  • Fanatizmden barbarlığa tek adımda geçilir.[3]
  • Filozof için akıl neyi ifade ediyorsa, Hristiyan için de rahmet aynıdır. Hristiyan’ı rahmet harekete geçirir, filozofuysa akıl.[4]
  • Filozoflar hiç din görevlisi öldürmemiştir, oysa din görevlileri çok fazla filozof öldürmüştür.[5]
  • İnsanlar ihtiyarları sayarlar, fakat onları sevmezler.[6]
  • İnsan sonradan Stoacı olur ama doğuştan Epikürcüdür.[7]
  • Sadece tutkular, büyük tutkular yükseltebilir insanı büyük işlere.[8]
  • O engin bilim dünyası bana bazı yerleri aydınlık, bazı yerleri karanlık olan büyük bir arazi gibi görünüyor. Çabalarımız ya aydınlık bölgelerin sınırlarını artırmak ya da aydınlatma merkezlerinin sayısını artırmak amacında olmalıdır. İkincisi için yaratıcı dehalar gerekiyor; ilki için ise geliştiren, genişleten, güçlendiren bir bilgelik.[9]
  • En tehlikeli çılgınlar din tarafından yaratılan bu kişilerdir, ve... onları nasıl kullanacağını gayet iyi bilerek toplumu karıştırmayı amaçlayan kişilerdir.
    • Hristiyan Bayanla Konuşmalar (1774)
  • Ne kadar yaşlı bir dünya! İki sonsuzluk arasında yürüyorum.
    • Salon of 1767 (1798), Oeuvres esthétiques
  • Özlü sözler gerçeği hafızalarımıza perçinleyen keskin çivilerdir.
    • A Dictionary of Thoughts, Tryon Edwards, s. 338
  • En mutlu kişiler diğerlerine mutluluk verenlerdir.
    • Happyology, Harald W. Tietze, s.28
  • Bir tek tutku vardır, mutluluk için olan.
    • Elements of Physiology (1875)
  • Herkesin kendi mertebesi vardır. Ben kendiminkini unutmaya razıyım ancak nezaketimden ve bir başkası bana unutmamı söylediğinde değil.
    • Rameau's Nephew, (1762)
  • Bir kişi bana gerçeği aramamı söyleyebilir onu bulmamı değil.
    • Pensées Philosophiques (1746)
  • Hristiyan için inayet neyse filozof için mantık odur.
    • L'Encyclopédie (1751-1766)
  • Yetenek ve erdemin insanlara bir ilerleme kaydettirmediği herhangi bir ülkede, para ulusal bir tanrı olacaktır. Böyle bir ülkenin insanları ya paraya hükmedecekler ya da diğerlerini ona sahip olduklarına inandıracaklardır. Zenginlik en büyük erdem, yoksulluk ise en büyük ayıpları olacaktır.
    • Observations on the Drawing Up of Laws (1774)

Diğer[değiştir]

  • Dolandırıcılıktan uzak durun.
  • Hayat bir dizi yanlış anlaşılmadır.
  • Masalları anlatmak ne kadar kolay!
  • Tanrıya inanmamı istiyorsan, ona dokunmamı sağla.
  • En tehlikeli deliler din tarafından yaratılan delilerdir.
  • İnsanlar okumayı bıraktıklarında düşünmeyi bırakıyorlar.
  • Cennetteki Babamıza benzemek isteyen iyi bir baba yoktur.
  • Ölüm hayat kadar doğal olduğu halde, neden bu kadar korkarız?
  • Bir canavar nedir? Varlığı, mevcut düzen ile bağdaşmayan bir varlık.
  • Suçlamamız gereken insan doğası değil, onu saptıran aşağılayıcı kurallar.
  • İnsanlar erdemi övüyorlar, ama ondan nefret ediyorlar, ondan kaçıyorlar.
  • Ne yaptığını düşün; Beni bir kez kandırırsan bir daha sana inanmayacağım.  
  • İncil'i bir mucize ile ispatlamak, doğaya aykırı bir şeyin saçmalığını kanıtlamaktır.
  • Adalet komuta edenlerin ilk erdemidir ve itaat edenlerin şikayetlerini durdurur.
  • Kötülük, her zaman bu dünyada bazı dahiler veya başkaları aracılığıyla ortaya çıkar.
  • Tanrı'nın var olup olmadığı, en yüce ve yararsız gerçekler arasında yer almaya başladı.
  • Şüphecilik , doğruya giden ilk adımdır. Genel olarak uygulanmalıdır, çünkü bu mihenk taşıdır.
  • Bir hipotezi sarsmak için bazen gidebildiği kadar zorlamaktan başka bir şey yapmak gerekli değildir.
  • Her şey incelenmeli, tartışılmalı, istisnasız olarak araştırılmalı ve kimsenin duygularına bakılmamalıdır.
  • Tanrıya inanan ve insanları dürüst kılan iyi bir hukuk değil inanan bir millet bana çok gelişmiş görünmüyor.
  • Bu yumurtayı görüyor musun? Bununla, dünyadaki her teolojik teoriyi, her kiliseyi ya da tapınağı devirebilirsiniz.
  • Bize seve seve verilen herhangi bir yalanı açgözlülükle yutuyoruz, ama acı buldukları bir gerçekte azar azar yiyoruz.
  • Vatanseverlik, toplumun kendisini tehdit eden özel tehdidini neredeyse hiç geride bırakmayan geçici bir dürtüdür.  
  • Batıl inanç, yaşlılık görevini insan mizacını donuklaştırmaya bıraktığında, şiirdeki, resimdeki ve müziğin bütün mükemmelliklerine veda edebiliriz.
  • İki cumhuriyet savcısı var ve bunlardan biri kapınızda, topluma karşı suçları cezalandırıyor; diğeri doğadır. Yasadan kaçan tüm o ahlaksızlıkları biliyor.  
  • En tehlikeli deliler din tarafından yaratılmış olanlardır ve… toplumun amacını bozmak olan insanlar, her zaman iyi bir şekilde nasıl yararlanacaklarını bilirler.
  • Fanatizmden barbarlığa tek adımda geçilir.
  • İnsanlar ikiye ayrılır: Tanıdıkça büyüyenler, tanıdıkça küçülenler.
  • Filozoflar hiç din adamı öldürmemiştir. Buna rağmen din adamları pek çok filozof öldürmüştür.
  • Kör, tehlikeyi göremediği için cesur olur.  
  • Felsefeye ilk adım inançsızlıktır.  
  • Tek dostum kitaplarım, tek düşmanım cahil dostlarım.     
  • İnsanlar hep birinin peşinden koşarlar, ama dönüp kendi peşinden koşanlara hiç bakmazlar... .
  • Arkadaşımın kusurları hakkında sadece kendisiyle konuşurum.
  • Her şeyi yapan, gönlü değil kafasıdır.
  • Kimse beni kendimden daha iyi tanıyamaz.  
  • En mutlu kişiler diğerlerine mutluluk verenlerdir.
  • Azla mutluluk çokla didişmekten iyidir.     
  • Açıkça nefret etmek, gerçek düşüncenin gizlenmesinden daha soylu bir davranıştır.
  • Minnet ağır bir yüktür, kimse yük taşımak istemez.     
  • Adaletin aklını kaybettiği yerde felsefe susar.
  • Yanlış yola girdiğinde, hızlandıkça daha da kaybolursun.
  • Yalanın faydası bir defa içindir, gerçeğin faydası ise sonsuz ve ölümsüz.     
  • İnsanı taş ya da kırık kalpli yapan bu dünyadan gidiyorum. Beni nereye gömerlerse gömsünler.
  • Umut geleceği hatırlama, mutluluk geçmişi unutma sanatıdır.   
  • Bir kişi bana gerçeği aramamı söyleyebilir onu bulmamı değil.
  • Hoşumuza giden yalanları avuç dolusu yutarız da, acı gerçekleri yudum yudum içeriz.
  • Özlü sözler gerçeği hafızalarımıza perçinleyen keskin çivilerdir.
  • Şüphe etmek gerçeklere varmak için atılan ilk adımdır.
  • Bazı insanlar tanıdıkça büyür, bazıları da tanıdıkça küçülür.
  • En tehlikeli çılgınlar din tarafından yaratılan bu kişilerdir, ve... onları nasıl kullanacağını gayet iyi bilerek toplumu karıştırmayı amaçlayan kişilerdir.
  • İnsan bir şeyi menfaatine, karakterine, zevkine, ihtiraslarına göre ya şişirir, ya küçültür.
  • İnsan, hayatının dörtte üçünü yapamayacağı şeyleri istemekle geçirir.     
  • Son hükümdar, son din görevlisinin bağırsaklarıyla boğulana kadar insanlar asla özgür olmayacak.
  • Ahlaksızlık ile dinsizliği birbirine karıştırmamak gerekir. Din olmadan ahlaklılık olabilir ve din ahlaksızlıkla bir arada bulunabilir ve çoğunlukla da böyledir.     
  • Hristiyan için inayet neyse filozof için mantık odur.
  • Hristiyanların Tanrısı çocuklarından çok elmaları için endişelenen bir babadır.   
  • Yalnız iyilik yapmak yetmez, iyiliği incelikle de yapmak gerekir...
  • Güler yüzle söylenen bir yalanı bir anda yuttuğumuz halde, acı gerçeği ancak damla damla yutarız.      
  • Boşunadır yasalar; herkesi eşit olarak bağlamıyorsa Boşunadır yasalar; toplumda 1 tek kişi bile ceza almadan onları çiğneyebiliyorsa.
  • İnsan sefalete düşmeye görsün, vicdanla namusun sesi, aç mideden gelen feryatlar yanında zayıf kalır.
  • Bir çocuğu eğitirken ilk düşüncem; onun namuslu bir adam olmasıdır. Bunun için de önce iyi yürek, sonra zeki bir kafa gerekir.
  • Düşüncemin kılığını değiştirmektense, susmak, benim için daha uygun!
  • Bana bazı şeylerin aklımızı aştığını söyleseler de, bu, saçmalıklara inanmama yol açmaz. Hiç şüphem yok ki aklımızı aşan şeyler var; ama aklımıza aykırı olan her şeyi ve ona zıt düşen ne varsa, cesurca reddediyorum.
  • İşleri düzene koymaktan bahseden kişilere dikkat ediniz! İşleri düzene koymak daima diğer insanları denetim altında tutmak anlamına gelir.
  • Okumasını biliyorsan her insanın bir kitap olduğunu görebilirsin.
  • Kusur bulmak için bakma birine,bulmak için bakarsan bulursun,kusuru örtmeyi marifet edin kendine işte o zaman kusursuz olursun. Okumasını biliyorsan her insanın bir kitap olduğunu görebilirsin.
  • Eğer rahipleri istiyorsanız filozoflara ihtiyacınız yok demektir ve eğer filozofları istiyorsanız rahiplere ihtiyacınız yoktur; çünkü biri aklın dostu ve bilimin geliştiricisi olarak anılırken, diğeri aklın düşmanı ve cehaletin savunucusu olarak tanınır.

Hakkında söylenenler[değiştir]

  • Bütün yaşamını gerçeğe ve doğruluğun coşkusuna adamış bir insan varsa, bu, Diderot'dur. — Friedrich Engels (Diderot: Interpreter of Nature)
  • Diderot ve diğerlerinin emin olabileceği tek bir şey var: Kişi soru sormaya cesaret etmeli, bir başkasının düşünme gücüne güvenmeli ve her şeyi baştan düşünmeye hazır olmalıdır. — Michel Foucault (Foucault ile yapılan bir röportajdan "Space, Knowledge and Power" [1982])

Konuyla ilgili diğer Wikimedia sayfaları:

Commons'da Denis Diderot ile ilgili çoklu ortam dosyaları bulunmaktadır.

Vikipedi'de Denis Diderot ile ilgili ansiklopedik bilgi bulunmaktadır.


Kaynakça[değiştir]

  1. Joey Green, Philosophy on the Go, S. 16
  2. Diderot, Doğanın Yorumcusu, çeviren Jean Stewart ve Jonathan Kemp, New York, International Publishers, 1943
  3. cumhuriyetarsivi.com
  4. Encyclopedic, ou Dictionncdre raisorme des Sciences, des Arts, et des Metiers, Geneve, J. Pellet, 1778, cilt I
  5. Llyoyd Spencer, Andrzej Krauze, Aydınlanma, Ntv yayınları.
  6. Nüvit Osmay, Düşünce Atlası, s. 197
  7. John Lloyd&John Mitchinson, Afili Lügat, domingo, s. 125
  8. Jan Northup, Speaking of Success, s.194
  9. Diderot, "Doğanın Yorumlayıcısı", çeviren Jean Stewart ve Jonathan Kemp, New York: International Publishers, 1943.