Vikisöz:Vandalizm

Vikisöz sitesinden
Gezinti kısmına atla Arama kısmına atla
Green check.png Bu sayfa Vikisöz'ün resmî politikalarından biridir. Sayfanın içeriği, uygulanması gereken bir standart olarak yazarlar tarafından benimsenmektedir. Sayfada değişiklik yapmadan önce, bu değişikliklerin yazarlardan onay aldığına emin olun. Uygun görmediğiniz bir madde varsa, tartışma sayfasında sebepleri ile açıkça belirtin.
Kısayol:
Bu sayfa Vikisöz'de yapılan vandalizm konusuna değinmektedir. Genel anlamı için vandalizm sayfasına bakabilirsiniz.

Vikisöz'de vandalizm, söz dizisini bozmak amacı ile ve kasıtlı olarak içerik ekleme, silme veya değişiklik yapma eylemidir.

En sık karşılaşılan vandalizm türü, var olan bir metni çıkarmak ya da hakaret, açık saçık yazılar veya tamamen ilgisiz bir metinle değiştirmek şeklindedir. Neyse ki bu tip vandalizm genelde kolay tespit edilir ve düzeltilir.

İyi niyetle, söz dizinini geliştirme amacıyla yapılan hatalı değişiklikler vandalizm sayılmaz. Örneğin maddeye kişisel bir yorumu bir kez eklemek vandalizm sayılmaz, bu sadece faydalı değildir ve çıkarılmalıdır. Kasıt ve kötü niyetin bariz olması gerekir.

Vandalizm Vikisöz kurallarına göre suçtur ve tespit edilip, başa çıkılması gerekmektedir. Eğer tek başınıza başa çıkamazsanız, diğerlerinden veya hizmetlilerden yardım isteyebilirsiniz.

Bazen vandalizm bariz olmadığı gibi, büyük ve tartışmalı değişiklikler vandalizm olmayabilir. Bu gibi özel durumlarda dikkatli davranmak, hareketin sebeplerini araştırmak ve vandalizmi deliller ile ispatlamak gerekebilir.

Vandalizm ile başa çıkmak[değiştir]

Vandalizm görürseniz değişikliği geri alın. Ayrıca, vandal kişinin kullanıcı mesaj sayfasına da mesaj bırakın. Mesajlarınızda imzanızı (~~~~) kullanmayı unutmayın. Eğer devam ederse, Vikisöz:Kullanıcı engelleme talepleri sayfasına kullanıcıyı ya da vandalizmde bulunan IP adresini ekleyin. Hizmetliler, ilgili vandal kişinin erişimini belirli süreliğine durdurabilir.

Anonim kullanıcılar tarafından biyografik sayfaların boşaltılması vandalizm olmayabilir. Konu ile ilgili olarak VS:YİB sayfasına bakın.

2002 yılında IBM tarafından yapılan bir araştırmaŞablon:Dead link İngilizce Wikipedia'daki çoğu vandalizmin beş dakika içerisinde onarıldığını göstermiştir. Ama vandalizm daima kullanıcıların karşısına bir sorun olarak çıkmaya devam edecektir. Bir sayfayı değiştirmeden önce, geçmişine bakıp, yakın zamanda bir vandalizme uğrayıp uğramadığını kontrol etmek yararlı olabilir.

Vandalizm çeşitleri[değiştir]

Vikipedi'de en çok görülen vandalizm çeşitleri şunlardır:

Silme
Kısmen ya da tamamen sayfaların içini silme.
Reklam
Reklam amaçlı dış bağlantılar koyma. Kişisel reklam yapma.
VandalBot
Çok sayıda sayfada (yüzlerce sayfa) reklam amaçlı, silme amaçlı robot ya da bot diye tanımlanan programlar yardımı ile tahribat.
Çocuksu ve saçma vandalizm
Sayfalara mesajlar ekleme, şakalar koyma, hayali içerik ekleme.
Sinsi vandalizm
Tespit edilmesi zor olan vandalizm. Sayfalara yanlış bilgi girme, tarihleri değiştirme, mantıklı gibi görünen ama hatalı yazım değiştirme.
İlgi arayan vandalizm
Hakaretler ekleme, saldırı amaçlı kullanıcı isimleri kullanma, sayfalara dalga geçme amaçlı yazılar ekleme.
Kullanıcı sayfası vandalizmi
Kullanıcı sayfalarına hakaret, küfür amaçlı yazılar ekleme.
Resim vandalizmi
Tahrik edici, siyasi mesajlar içeren, kötü niyetli ve benzeri resimler yüklemek.
Uyarı şablonu vandalizmi
Kötü niyetle sayfalara uyarı şablonu eklemek ya da var olan uyarıyı kaldırmak.
Şablon vandalizmi
Üstte bahsedilenleri şablonlar ile yapmak.
Sayfa ismi değiştirme vandalizmi
Sayfaların ismini çirkin ya da alakasız bir isimle değiştirme. (Şu anda Vikipedi beyaz liste üyesi olduktan sonra sayfa ismi değiştirmeye izin veriyor.)
Yönlendirme vandalizmi
Sayfaları alakasız ya da saldırı amaçlı resim ya da diğer sayfalara yönlendirme.
Bağlantı vandalizmi
Sayfa içindeki bağlantıları, dışarıdan bakıldığında belli olmayan ama başka bir alakasız, uygun olmayan ya da saçma sayfaya gidecek şekilde değiştirme.
Sakınma vandalizmi
Silinme, telif hakkı gibi sayfanın kaldırılmasına yönelik uyarıları kaldırıp sayfanın silinme riskini ortadan kaldırmaya çalışma.
Gelişigüzel harf vandalizmi
Sayfalara "adasdasdasdasdasd" örneği gibi yazılar eklemek.
Kullanıcıların yorumlarını değiştirmek
Başkası tarafından yazılmış yorumu ya da oyu, anlamını değiştirecek ya da yok edecek şekilde değiştirmek. (Kişisel saldırı yazılarını değiştirmek bu kapsama girmez.)
Uyuşmazlık sebebiyle konmuş şablonları kaldırmak
Uyuşmazlık belirten uyarı şablonları (taraflı, hatalı içerik vb.) ilgili sayfada bir problem olduğuna işaret etmek için vardır. Uyuşmazlığın çözüldüğü kesinleşmeden uyarıyı kaldırmayın. Genel kural olarak, 24 saat içinde bir uyarı etiketini bir kereden fazla kaldırmayın.
Tartışma sayfası vandalizmi
Tartışma sayfalarından diğerlerinin yazılarını silmek. Kişisel saldırıların silinmesi bu kapsama girmez. Kullanıcıların kendi tartışma sayfalarında yaptığı silmeler bu kapsama girmez.
Resmi ilke/kural vandalizmi
Toplumun onayını almadan, ya da zaten var olan toplum onayını hiçe sayarak, kendisine ters gelen Vikisöz kurallarından bir maddeyi değiştirmek, silmek ya da madde eklemek. Anlamını değiştirmeden, maddeyi geliştirmek, daha açık hale getirmek için düzenlemeler yapmak vandalizm sayılmaz.
Telif hakkı vandalizmi
Bilerek, Vikisöz ilkesi olan telif hakkı ihlali olacak içerik eklemek. İlkeyi bilmeden yapıldıysa, vandalizm sayılmaz ama bilgilendirildikten sonra ısrar edilirse, vandalizme girer. Telif hakkı olan resimler, iyi niyet kapsamında kullanıldığında vandalizme girmezler.
Kullanıcı ismi vandalizmi
Kullanılsın ya da kullanılmasın, tahrik edici, hakaret içerikli vb. kullanıcı ismi almak.
Kukla şablonu Vandalizmi 
Başka kullanıcının sayfasına kuklacılık yapıp yapmadığı kanıtlanmadığı halde kukla şablonu koymak.
Uygun olmayan kullanıcı adı şablonu 
Başka kullanıcının sayfasına uygun olan bir kullanıcı ismi aldığı halde uygunsuz kullanıcı şablonu koyma.

Neler vandalizm değildir[değiştir]

Bazen vandalizm olarak adlandırılsalar da, aşağıdaki eylemler vandalizm değildir ve başka yollarla çözülürler:

Yeni gelenlerin denemeleri
Vikisöz'e yeni gelen biri, "değiştir" düğmesini görünce, gerçekten değiştirebilir miyim diye merak eder ve basıp sayfaya deneme amaçlı bir şeyler yazabilir. Bu vandalizm değildir! Tam tersine bu kullanıcılar sıcak bir mesajla karşılanmalı ve denemelerini serbestçe yapabileceği Vikisöz:Deneme tahtasının yolu gösterilmelidir.
Wiki dilini ve biçimi öğrenmek
Bazı kullanıcıların wiki dilini öğrenmesi zaman alabilir. Öğrenmek için garip değişiklikler yapabilirler. Onları vandal olarak adlandırmak yerine, yardım edip, denemeye çalıştığı şeyi göstererek ya da ilgili yardım sayfasına yönlendirerek yardım etmek gerekir.
Tarafsızlık ilkesi ihlalleri
Tarafsızlık ilkesi çoğumuz için zor anlaşılan bir ilkedir ve bazen deneyimli Vikipedistler bile kaza ile tarafsız bakış açısından ideal olmayan katkılarda bulunabilirler. Gerçekten de inandığımız değerler bizleri daha olumlu ya da olumsuz yönde körleştirmiştir. Ancak bu vandalizm değildir.
Keskin değişiklikler
Vikipedistler ilgili maddeyi iyileştirmek için bazen temizlikler yapmaktadırlar. Belki yazdığınız bir yazı çıkarılmış, tartışma sayfasına aktarılmış veya yeniden yazılmış olabilir. Bunu vandalizm ile karıştırmayın.
Hatalar
Bazı kullanıcılar, doğruluğu olmayan ama öyle olduğunu sandığı, yanlış bilgiler ekleyebilirler. Bunu yaparken, iyi niyeti ile ansiklopediye bir bilgi eklemek istemiş olabilir. Eğer eklenen yazının doğru olmadığına inanıyorsanız, bundan emin olup, ekleyen kişiye bunu bildiriniz.
İnatçılık
Bazı kullanıcılar, diğer kullanıcıların tartışma sayfasında "konuşarak çözelim" fikrini kabul etmeyip, herkesin karşı çıktığı bir değişikliği kendi bildiği gibi yapmakta ısrarcı olabilir. Bu hayıflanılacak bir durumdur ama vandalizm kapsamına girmez. Başka yollar ile çözülür.
Hakaret veya kişisel saldırı
Kişisel saldırıların yasak olması, Vikisöz'ün açık bir kuralıdır ve o kapsamda değerlendirilir. Bu nedenle VS:EP'de vandalizm ve kişisel saldırıya yönelik kurallar ayrıdır. Bazı saldırılar vandalizm barındırabilir elbette ama her saldırı bir vandalizm içermez.
Silebilme düşüncesi 
Bir kullanıcı bir sayfayı boşaltırsam belki sayfa da silinebilir der ve sayfayı boşaltabilir, bu vandalizm değildir. Bunu sadece Hizmetliler silme aracıyla yapabilir.
== Vandalizm nasıl yakalanır ==

Bu bölümde vandalizmin nasıl belirlenebileceğine dair öneriler ve yöntemler verilmektedir. Vandalizme uğramış bir sayfa bulursanız ve düzeltmek isterseniz sayfayı eski sürümüne döndürmek yazısını okuyabilirsiniz.

Oturum açmamış kullanıcılar tarafından yapılan vandalizm
Çoğu vandalizm, henüz bir hesabı olmayan kullanıcılar tarafından yapılmaktadır. Son değişiklikler sayfasında yer alan oturum açmış kullanıcıları sakla seçeneği, yalnız oturum açmamış kullanıcıların yaptıkları değişiklikleri göstererek, vandalizm olasılığı fazla olan sayfaların kolaylıkla listelenmesini sağlar. Oturum açmamış kullanıcılar yaptıkları değişiklikleri "Küçük değişiklik" olarak işaretleyemediklerinden, küçük değişiklikleri sakla seçeneği de benzer biçimde kullanılabilir. Her iki yöntem de, eğer oturum açmış bir kullanıcı vandalizmi düzeltmiş ise, bu düzeltmeyi göstermeyecektir. Eğer "fark" bağlantısına tıklarsanız, makalenin güncel sürümü ile önceki sürümü karşılaştırma olanağınız olacaktır.
Yeni kullanıcılar tarafından yapılan vandalizm
Vandalizm özellikle yeni kullanıcılar tarafından yapılmaktadır. En son Vikisöz hesabı açmış olan kullanıcıların katkılarına yeni kullanıcıların katkıları sayfasından ulaşabilirsiniz. Kasıtlı olarak vandalizm yapanlarla Vikisöz'e yeni katıldığı için çeşitli hatalara düşenleri birbirinden ayırmak gerekir.
Sayfa yaratma yoluyla vandalizm
Var olan sayfalar üzerinde vandalizm yapmanın yanı sıra, kimi kullanıcılar yalnız vandalizmle dolu sayfalar da yaratabilir. Bu sayfaları yeni sayfalar sayfasında kolaylıkla bulabilirsiniz. Sayfaların büyüklüğü her başlığın hemen yanında gösterildiğinden, alışılagelmedik derecede kısa sayfalara bakabilirsiniz. Bunun yanı sıra, saçma başlıklı sayfaları da, bu sayfada diğer sayfa listelerinden daha kolayca belirleyebilirsiniz.
Sayfa silme vandalizmi
Bu, çoğunlukla Kısa sayfalarda kısa içeriğe sahip olmaması gereken makaleler incelenerek tespit edilir.
Çok kullanılan sayfalarda vandalizm
Sık ziyaret edilen sayfalar vandalizmin başlıca hedefleridir. Bunları belirlemenin en kolay yolu, bu sayfaları izleme listenize eklemeniz ve düzenli olarak kontrol etmenizdir. Özellikle oturum açmamış kullanıcıların yaptıkları değişikliklere dikkat edin.

Ana Sayfa'dan bağlantısı olan sayfalar da kolay erişilebilirlikleri dolayısıyla vandalizme uğrayabilirler. [1] sayfasından, Ana Sayfa'dan bağlantısı olan sayfalardaki son değişiklikleri izleyebilirsiniz.

Basit vandalizm
Basit vandalizm involves a vandal spreading the textual equivalent of graffiti over pages. This is usually extremely easy to detect, and quickly reverted. The most common types of this are toolbar experiments and page blanking.

Toolbar experiments are often on the border between vandalism and newbie tests. This is where users often push all the buttons on the editing toolbar and then hit save. This leaves behind text like

'''Bold text'''''Italic text''[[Link title]]<math>Insert formula here</math>

The following searches will find all instances of such vandalism. On non-English Wikipedias, you should change the search to whatever text your toolbar options have been translated into.

Google:

Yahoo:

Also related to the toolbar are the example images and media formats. Checking which pages link to Image:Example.jpg and Image:Example.ogg can be useful in spotting vandalism. -->


İlgili sayfalar[değiştir]

Şablon:Vikisöz politika ve yönergeleri